पंजाब नॅशनल बँकेच्या उत्तर प्रदेशातील सहारनपूर येथील चलन तिजोरीतून सुमारे ७.४ कोटी रुपयांची खरी चलनी नोटा काढून त्यांच्या जागी बनावट नोटा ठेवल्याचा धक्कादायक आरोप समोर आला आहे. रिझर्व्ह बँकेकडे पाठवलेल्या रोकडीत ४.३६ लाख रुपयांची तूट आढळल्यानंतर झालेल्या तपासणीत हा प्रकार उघडकीस आला. या प्रकरणात बँकेच्या तीन अधिकाऱ्यांची नावे प्राथमिक संशयित म्हणून समोर आली असून, पोलिसांनी विशेष तपास पथकाची स्थापना केली आहे.
४.३६ लाखांच्या तुटीतून उघड झाला मोठा गैरव्यवहार
सहारनपूरमधील पंजाब नॅशनल बँकेच्या चलन तिजोरीतील रोकड व्यवहाराची तपासणी करण्याची वेळ १० ऑगस्ट रोजी आली. बँकेकडून रिझर्व्ह बँकेकडे पाठवण्यात आलेल्या रोकडीत ४.३६ लाख रुपयांची तूट आढळली. सुरुवातीला ही तूट मर्यादित स्वरूपाची असल्याचे दिसत असले, तरी त्यानंतर करण्यात आलेल्या सविस्तर तपासणीत प्रकरणाचे स्वरूप मोठे असल्याचे समोर आले.
चलन तिजोरीतील रोकड तपासताना मोठ्या प्रमाणावर बनावट नोटा आढळल्याचे सांगण्यात आले. त्यानंतर सुमारे ७.४ कोटी रुपयांची खरी चलनी रोकड कथितपणे काढून तिच्या जागी बनावट नोटा ठेवण्यात आल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे.
तीन बँक अधिकारी पोलिसांच्या संशयाच्या भोवऱ्यात
या प्रकरणी बँकेचे नोडल अधिकारी अरुण कुमार चौबे यांच्या तक्रारीवरून सदर पोलिस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. प्राथमिक गुन्ह्यात वरिष्ठ विभागीय व्यवस्थापक रवी कुमार तसेच चलन तिजोरीचे व्यवस्थापक सुशील शर्मा आणि अमित कुमार यांची नावे संशयित म्हणून नोंदवण्यात आली आहेत.
चलन तिजोरीपर्यंत कोणाला प्रवेश होता, रोकड मोजणी आणि साठवणूक कोणत्या पद्धतीने केली जात होती आणि रोकड हलवताना कोणत्या अधिकाऱ्यांची भूमिका होती, याची चौकशी आता केली जात आहे.
तिजोरीतील बनावट नोटांचा नेमका आकडा अद्याप स्पष्ट नाही
बँकेच्या मुख्य उपव्यवस्थापक निशा सिंह यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बनावट नोटांची मोजणी आणि पडताळणी अद्याप सुरू आहे. त्यामुळे एकूण किती रुपयांच्या बनावट नोटा आढळल्या, याचा अंतिम आकडा सध्या स्पष्ट झालेला नाही.
बँकेकडून या प्रकरणाची चौकशी सुरू असून, संपूर्ण माहिती आणि पुरावे उपलब्ध झाल्यानंतर अंतिम निष्कर्ष जाहीर केला जाणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
रोकड तिजोरीतील सुरक्षेवर गंभीर प्रश्न
या प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे सुरक्षित चलन तिजोरीतून एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर खरी रोकड कथितपणे बाहेर कशी काढली गेली आणि तिच्या जागी बनावट नोटा कशा आणल्या गेल्या.
तपास यंत्रणा रोकड व्यवहाराच्या नोंदी, लेखापरीक्षणाशी संबंधित कागदपत्रे आणि तिजोरीतील चित्रफितींची तपासणी करत आहे. खरी रोकड नेमकी कधी काढण्यात आली आणि बनावट नोटा कधी ठेवण्यात आल्या, याचा कालक्रम निश्चित करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
विशेष तपास पथकाकडून चौकशी
सहारनपूरचे उपमहानिरीक्षक अभिषेक यांनी या प्रकरणात विशेष तपास पथक स्थापन करण्यात आल्याची माहिती दिली आहे. पोलिसांकडून संबंधित व्यक्तींची चौकशी तसेच रोकड आणि तिजोरीशी संबंधित नोंदींची पडताळणी केली जात आहे.
दरम्यान, बँकेतील हाउसकीपर विशाल कुमार यांच्याविरुद्ध वेगळ्या रोकड तुटीप्रकरणी स्वतंत्र अहवाल दाखल करण्यात आला आहे. हा प्रकार ७.४ कोटी रुपयांच्या कथित रोकड अदलाबदलीशी संबंधित आहे की नाही, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
बँकिंग व्यवस्थेसाठी प्रकरणाचे गांभीर्य काय?
चलन तिजोरी ही बँकिंग व्यवस्थेतील अत्यंत संवेदनशील व्यवस्था असते. येथे मोठ्या प्रमाणावर रोकड साठवली जाते आणि तिच्या मोजणीपासून हस्तांतरणापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर नियंत्रण व्यवस्था असणे अपेक्षित असते.
त्यामुळे सुमारे ७.४ कोटी रुपयांची खरी रोकड कथितपणे बनावट नोटांनी बदलली गेल्याचा आरोप केवळ आर्थिक गैरव्यवहारापुरता मर्यादित राहत नाही. या प्रकरणामुळे रोकड व्यवस्थापन, अंतर्गत नियंत्रण, लेखापरीक्षण आणि तिजोरीच्या प्रवेश व्यवस्थेवरही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
तपासानंतरच स्पष्ट होणार संपूर्ण चित्र
सध्या बनावट नोटांची अंतिम मोजणी सुरू असल्याने कथित गैरव्यवहाराची नेमकी व्याप्ती स्पष्ट झालेली नाही. पोलिस आणि विशेष तपास पथकाच्या चौकशीतून खरी रोकड कधी आणि कशी बाहेर काढण्यात आली, बनावट नोटा तिजोरीत कोणी ठेवल्या आणि या प्रकरणात आणखी कोणाचा सहभाग होता का, याची उत्तरे मिळण्याची शक्यता आहे.
या तपासाचा अंतिम अहवालच या प्रकरणातील आर्थिक नुकसान आणि जबाबदारीचे संपूर्ण चित्र स्पष्ट करेल. मात्र, सुरक्षित चलन तिजोरीत एवढ्या मोठ्या रकमेच्या कथित अदलाबदलीने बँकांच्या रोकड हाताळणी आणि अंतर्गत नियंत्रण व्यवस्थेकडे पुन्हा एकदा गंभीरपणे पाहण्याची गरज अधोरेखित केली आहे.
