बाजार नियामक सेबीने डेरिव्हेटिव्ह करारांच्या सेटलमेंट किंमती ठरविण्याच्या पद्धतीचा आढावा घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. ऑगस्ट महिन्यात सुरू झालेल्या क्लोजिंग ऑक्शन सेशनमुळे एक्सपायरी दिवशी ऑप्शन किंमतीत अचानक मोठे चढउतार होत असल्याची तक्रार बाजार सहभागींकडून आल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. पुढील आठवड्यात याबाबत सल्लामसलत पत्र जारी केले जाणार आहे.
सेबीने गुरुवारी जाहीर केले की, डेरिव्हेटिव्ह करारांच्या सेटलमेंट किंमती ठरविण्याच्या सध्याच्या पद्धतीत काही बदल प्रस्तावित केले जाऊ शकतात. याबाबतचे सल्लामसलत पत्र सुमारे एका आठवड्यात जारी करण्यात येईल, असे नियामकाने सांगितले.
हा आढावा ऑगस्ट महिन्याच्या सुरुवातीला इक्विटी कॅश सेगमेंटमध्ये सुरू झालेल्या क्लोजिंग ऑक्शन सेशननंतर घेण्यात येत आहे. जानेवारी १६ च्या परिपत्रकानुसार क्लोजिंग ऑक्शन सेशनमधून ठरलेली क्लोजिंग किंमत एक्सपायरी दिवशी डेरिव्हेटिव्ह करारांच्या सेटलमेंटसाठी आधार म्हणून वापरली जाते.
क्लोजिंग ऑक्शन सेशन आणि वाढलेली अस्थिरता
क्लोजिंग ऑक्शन सेशन सुरू झाल्यानंतर एक्सपायरी दिवशी बाजार अस्थिरता वाढल्याचे दिसून आले आहे. डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडर्सनी तक्रार केली आहे की, क्लोजिंग ऑक्शनमधील ऑर्डरमध्ये अचानक मोठे बदल झाल्यास एक्सपायरी जवळ असलेल्या ऑप्शन किंमतीत हिंसक चढउतार होत आहेत. कॅश मार्केटमधील क्लोजिंग किंमत डेरिव्हेटिव्ह पोझिशन्स सेटल करण्यासाठी वापरल्याने ही समस्या निर्माण झाली आहे, कारण डेरिव्हेटिव्हमध्ये लीव्हरेज आणि पोझिशन साइज खूप मोठे असतात.
क्लोजिंग ऑक्शन सेशन सुरू करण्यामागे इक्विटी कॅश सेगमेंटमधील क्लोजिंग किंमत अधिक व्यवस्थित ठरविणे हा उद्देश होता. मात्र तीच किंमत डेरिव्हेटिव्ह सेटलमेंटसाठी वापरल्याने बाजारातील काही वर्गांकडून टीका झाली आहे.
सल्लामसलत आणि बाजारातील प्रतिक्रिया
सेबीने सांगितले की, क्लोजिंग ऑक्शन सेशनची चौकट विस्तृत सल्लामसलतीनंतर तयार करण्यात आली होती. यात डिसेंबर ५, २०२४ आणि ऑगस्ट २२, २०२५ रोजी दोन फेऱ्यांमध्ये सार्वजनिक सल्लामसलत करण्यात आली होती. तसेच सल्लागार समिती आणि स्टॉक एक्स्चेंज, ब्रोकर असोसिएशन, संस्थात्मक गुंतवणूकदार व इतर बाजार सहभागींसोबत चर्चा झाली होती. या सर्व सूचनांचा विचार करून चौकट अंतिम करण्यात आली, असे नियामकाने म्हटले आहे.
पहिल्या महिन्यात क्लोजिंग ऑक्शन सेशनच्या कामकाजावर सेबीने बारकाईने लक्ष ठेवले. या कालावधीत सोशल मीडिया आणि इतर माध्यमांमधूनही बाजार सहभागींकडून प्रतिक्रिया आणि सूचना मिळाल्या. त्यातील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे एक्सपायरी दिवशी क्लोजिंग ऑक्शन सेशनमधून ठरलेल्या किंमतीवर आधारित डेरिव्हेटिव्ह सेटलमेंट पद्धत.
लवकरच सुधारणा शक्य
सध्या सेबीने नेमके कोणते बदल प्रस्तावित करणार याबाबत कोणतीही माहिती दिलेली नाही. मात्र पुढील आठवड्यात येणारे सल्लामसलत पत्र ब्रोकर, प्रोप्रायटरी डेस्क, संस्थात्मक गुंतवणूकदार आणि सक्रिय डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडर्ससाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. डेरिव्हेटिव्ह मार्केटमधील मोठ्या पोझिशन्स आणि उच्च लीव्हरेजमुळे सेटलमेंट किंमतीतील अल्प बदलही मोठा आर्थिक परिणाम घडवू शकतात. त्यामुळे नियामकाचा हा आढावा बाजारातील विश्वास आणि स्थिरता वाढविण्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो.
क्लोजिंग ऑक्शन सेशनची अंमलबजावणी झाल्यानंतर बाजारातील प्रत्यक्ष अनुभवांवर आधारित हा आढावा घेण्यात येत आहे. सल्लामसलत पत्रानंतर बाजारातील सर्व घटकांना आपले मत मांडण्याची संधी मिळेल. या प्रक्रियेनंतर सेबीने डेरिव्हेटिव्ह सेटलमेंट पद्धतीत काय बदल केले, याकडे संपूर्ण बाजार लक्ष ठेवून असेल.
