भारतीय रुपयावर सोमवारी पुन्हा दबाव आला आणि तो डॉलरच्या तुलनेत सुमारे 95.60 पर्यंत घसरला. RBI ने FCNR(B) ठेवींशी संबंधित शून्य खर्चाच्या हेजिंग सुविधेची अंतिम मुदत 30 सप्टेंबरऐवजी 31 ऑगस्ट करण्याचा निर्णय घेतल्याने भविष्यात भारतात येणारा डॉलरचा ओघ कमी होण्याची चिंता बाजारात वाढली. वाढलेल्या कच्च्या तेलाच्या किमती आणि आयातदारांकडून डॉलरची मजबूत मागणी यामुळेही रुपयाची घसरण कायम राहिली.
रुपयावर दुहेरी दबाव
भारतीय रुपया सोमवारी डॉलरच्या तुलनेत कमजोर होत सुमारे 95.49 ते 95.60 या पातळीवर पोहोचला. ही रुपयाची जवळपास दोन आठवड्यांतील नीचांकी पातळी ठरली. विशेष म्हणजे अमेरिकन डॉलरमध्ये स्वतः काहीशी कमजोरी दिसत असतानाही रुपयाला त्याचा फायदा मिळाला नाही.
यामागे RBI च्या परकीय चलन स्वॅप सुविधेशी संबंधित निर्णयाला महत्त्व दिले जात आहे. RBI ने FCNR(B) ठेवींवरील शून्य खर्चाच्या हेजिंग सुविधेची अंतिम मुदत 30 सप्टेंबरऐवजी 31 ऑगस्ट केली आहे.
या सुविधेमुळे आतापर्यंत 50 अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक रकमेचा भारतात ओघ आल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे ही सुविधा अपेक्षेपेक्षा लवकर बंद झाल्यास आगामी काळातील डॉलरचा ओघ कमी होऊ शकतो, अशी बाजाराची धारणा आहे.
कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याने दबाव आणखी वाढला
रुपयासाठी दुसरी मोठी अडचण म्हणजे कच्च्या तेलाच्या किमतीतील वाढ. भारत आपल्या गरजेपैकी मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल आयात करतो. त्यामुळे तेल महाग झाल्यास आयात बिल वाढते आणि त्यासाठी डॉलरची मागणीही वाढते.
याशिवाय आयातदारांकडून डॉलरच्या हेजिंगसाठी वाढलेली मागणी रुपयावर अतिरिक्त दबाव निर्माण करत आहे. त्यामुळे एकीकडे डॉलरचा संभाव्य ओघ कमी होण्याची चिंता आणि दुसरीकडे डॉलरची देशांतर्गत मागणी वाढणे, अशी प्रतिकूल परिस्थिती रुपयासमोर निर्माण झाली आहे.
अमेरिकन डॉलर कमजोर, तरी रुपयाची घसरण
विशेष बाब म्हणजे अमेरिकेतील किरकोळ विक्रीची आकडेवारी कमजोर राहिल्याने अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हकडून पुढील महिन्यात व्याजदर वाढण्याची शक्यता कमी झाल्याचे संकेत मिळाले आहेत. त्यामुळे अमेरिकन डॉलरवरही काही प्रमाणात दबाव आला.
सामान्य परिस्थितीत डॉलर कमजोर झाल्यास रुपयाला त्याचा फायदा होऊ शकतो. मात्र, सध्या भारतातील डॉलरची मागणी, कच्च्या तेलाच्या किमती आणि RBI च्या स्वॅप सुविधेतील बदल हे घटक रुपयासाठी अधिक प्रभावी ठरत आहेत.
RBI कडून रुपयाला आधार देण्यासाठी हस्तक्षेप
रुपयाची घसरण मर्यादित ठेवण्यासाठी RBI सरकारी बँकांच्या माध्यमातून डॉलरची विक्री करत असल्याचे बाजारातील सूत्रांनी सांगितले. मध्यवर्ती बँकेच्या या हस्तक्षेपामुळे रुपयावरील दबाव काही प्रमाणात कमी होण्यास मदत होत आहे.
भारताचा परकीय चलनसाठाही मजबूत आहे. 7 ऑगस्टपर्यंत देशाचा परकीय चलनसाठा वाढून 707 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. हा साठा चार महिन्यांतील सर्वोच्च पातळीवर आहे.
यामुळे रुपयाच्या संरक्षणासाठी RBI कडे पुरेशी परकीय चलनाची ताकद असल्याचे दिसते. त्यामुळे सध्याची कमजोरी असली तरी रुपयाची घसरण अनियंत्रित होण्याची शक्यता मर्यादित असल्याचे बाजारातील चित्र आहे.
RBI ने FCNR(B) संबंधित स्वॅप सुविधा लवकर बंद करण्याचा निर्णय घेतल्याने भविष्यातील डॉलरचा ओघ अपेक्षेपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता आहे. अल्पावधीत यामुळे रुपयावर दबाव कायम राहू शकतो.
मात्र, देशाचा 707 अब्ज डॉलरचा मजबूत परकीय चलनसाठा आणि RBI कडून बाजारात डॉलरचा हस्तक्षेप हे रुपयासाठी महत्त्वाचे संरक्षणात्मक घटक आहेत.
आगामी काळात कच्च्या तेलाच्या किमती, अमेरिकन व्याजदराची दिशा, परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ आणि आयातदारांची डॉलर मागणी हे रुपयाच्या हालचालीसाठी निर्णायक ठरणार आहेत. त्यामुळे रुपया कमजोर राहण्याची शक्यता असली तरी RBI चा हस्तक्षेप त्याची घसरण मर्यादित ठेवू शकतो.
