होमिओपॅथी डॉक्टरांना इतर वैद्यकीय उपचारपद्धतींचा सराव करण्यासंदर्भात निर्माण झालेला संभ्रम राष्ट्रीय होमिओपॅथी आयोगाने दूर केला आहे. सामान्य परिस्थितीत होमिओपॅथी डॉक्टरांना होमिओपॅथीव्यतिरिक्त अन्य उपचारपद्धतीचा सराव करता येत नाही. मात्र केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या राष्ट्रीय आरोग्य कार्यक्रमांत काम करताना, संबंधित सक्षम प्राधिकरणाने निर्धारित केलेले प्रशिक्षण किंवा अभ्यासक्रम पूर्ण केले असल्यास त्यांना काम करता येऊ शकते.
NCHकडून नियमांची स्पष्ट मांडणी
राष्ट्रीय होमिओपॅथी आयोगाने 14 ऑगस्ट 2026 रोजी होमिओपॅथी डॉक्टरांच्या क्रॉस प्रॅक्टिसबाबत आपली नियामक भूमिका स्पष्ट केली. आयोगाने सांगितले की, National Commission for Homoeopathy Professional Conduct, Etiquette and Code of Ethics for Practitioners of Homoeopathy Regulations, 2022 मधील Regulation 36(y) नुसार होमिओपॅथी प्रॅक्टिशनरला होमिओपॅथीव्यतिरिक्त अन्य कोणत्याही उपचारपद्धतीचा सराव करता येत नाही.
मात्र याच नियमातील तरतुदीत महत्त्वाचा अपवाद देण्यात आला आहे.
सरकारी आरोग्य कार्यक्रमांसाठी विशेष तरतूद
Regulation 36(y) मधील proviso नुसार, केंद्र किंवा राज्य सरकारकडून राबविण्यात येणाऱ्या National Health Programme किंवा अन्य सरकारी कार्यक्रमांत होमिओपॅथी डॉक्टरांना काम करण्यास ही बंदी अडथळा ठरत नाही.
मात्र यासाठी संबंधित डॉक्टराने सक्षम प्राधिकरणाने मान्य केलेले किंवा निर्धारित केलेले प्रशिक्षण अथवा अभ्यासक्रम पूर्ण केलेला असणे आवश्यक आहे.
याचा अर्थ असा की, सरकारी आरोग्य कार्यक्रमात काम करण्याची मुभा ही सर्वसाधारणपणे इतर उपचारपद्धतींची स्वतंत्र प्रॅक्टिस करण्याची परवानगी नाही. त्यासाठी संबंधित सरकारी कार्यक्रम आणि आवश्यक प्रशिक्षणाच्या अटी लागू राहतात.
BHMS डॉक्टरांच्या सरकारी भूमिकेलाही मान्यता
NCHने National Commission for Homoeopathy Homoeopathy Graduate Degree Course Bachelor of Homoeopathic Medicine and Surgery Regulations, 2022 मधील Regulation 14 च्या Sub Regulation 7 कडेही लक्ष वेधले आहे.
या तरतुदीत होमिओपॅथी वैद्यकीय पदवीधरांची सरकारी आरोग्य सुविधांमध्ये तसेच National Health Programmes मध्ये असलेली भूमिका मान्य करण्यात आली आहे.
डॉक्टरांसाठी नियमांचा नेमका अर्थ काय?
NCHच्या स्पष्टीकरणामुळे होमिओपॅथी डॉक्टरांना अन्य उपचारपद्धतींची स्वतंत्रपणे प्रॅक्टिस करण्याची मुभा मिळाली आहे, असा अर्थ काढणे योग्य ठरणार नाही. मुख्य नियम होमिओपॅथीव्यतिरिक्त इतर वैद्यकीय प्रणालीच्या सरावावर निर्बंध ठेवतो.
अपवाद हा केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या आरोग्य कार्यक्रमांपुरता संबंधित आहे आणि त्यासाठी सक्षम प्राधिकरणाने मान्य केलेले प्रशिक्षण पूर्ण करण्याची अट आहे.
संभ्रम टाळण्यासाठी आयोगाचा खुलासा
या तरतुदींचा अर्थ अचूकपणे समजून घेतला जावा आणि त्यांचे वृत्तांकन योग्य नियामक संदर्भात व्हावे, यासाठी आयोगाने हे स्पष्टीकरण जारी केले आहे.
होमिओपॅथी क्षेत्रातील डॉक्टर, सरकारी आरोग्य यंत्रणा आणि संबंधित नियामक संस्थांसाठी हा खुलासा महत्त्वाचा मानला जात आहे. विशेषतः सरकारी आरोग्य कार्यक्रमांमध्ये विविध वैद्यकीय पद्धतींच्या डॉक्टरांच्या भूमिकेबाबत नियमांची अंमलबजावणी करताना या तरतुदी महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
NCHच्या या स्पष्टीकरणामुळे होमिओपॅथी डॉक्टरांच्या क्रॉस प्रॅक्टिसबाबत असलेला नियामक संभ्रम काही प्रमाणात दूर झाला आहे. मात्र सरकारी आरोग्य कार्यक्रमांत काम करण्याची मुभा ही आवश्यक प्रशिक्षण आणि संबंधित सक्षम प्राधिकरणाच्या नियमांशी जोडलेली आहे. त्यामुळे या निर्णयाचा अर्थ सर्व होमिओपॅथी डॉक्टरांना कोणत्याही परिस्थितीत अन्य उपचारपद्धतींचा सराव करण्याची खुली परवानगी असा घेता येणार नाही.
