ऑनलाइन गेमिंग आणि बेटिंगच्या माध्यमातून कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक केल्याच्या आरोपांप्रकरणी अंमलबजावणी संचालनालयाने मोठी कारवाई केली आहे. नागपूर, गोंदिया आणि अहमदाबाद येथील १२ ठिकाणी झालेल्या शोधमोहिमेत ३०.३० लाख रुपयांची रोकड, १०० हून अधिक बँक खाती, म्युच्युअल फंड आणि शेअर्समधील सुमारे ५ कोटी रुपयांची रक्कम गोठवण्यात आली. याशिवाय दोन बँक लॉकर, सुमारे १.७० कोटी रुपये किमतीची तीन आलिशान वाहने आणि डिजिटल उपकरणेही जप्त करण्यात आली.
१२ ठिकाणी ED ची कारवाई
अंमलबजावणी संचालनालयाच्या नागपूर उपविभागीय कार्यालयाने १८ ऑगस्ट २०२६ रोजी ही शोधमोहीम राबवली. ही कारवाई अनंत नवरत्न जैन उर्फ सोन्टू जैन आणि त्याच्या सहकाऱ्यांशी संबंधित ठिकाणी करण्यात आली. Prevention of Money Laundering Act, 2002 अर्थात PMLA अंतर्गत सुरू असलेल्या मनी लॉन्ड्रिंग तपासाचा हा भाग आहे.
या प्रकरणाची सुरुवात नागपूर शहरातील Cyber Crime Police Station मध्ये दाखल झालेल्या FIR मधून झाली. अनंत नवरत्न जैन उर्फ सोन्टू जैन आणि इतर आरोपींविरुद्ध IPC तसेच Information Technology Act अंतर्गत विविध कलमांनुसार गुन्हा दाखल करण्यात आला होता.
गेमिंग प्लॅटफॉर्मवर तांत्रिक अडथळ्यांचा आरोप
ED च्या तपासानुसार, सोन्टू जैनने तक्रारदाराला ऑनलाइन गेमिंगमध्ये मोठी रक्कम गुंतवण्यासाठी प्रवृत्त केले. अल्प कालावधीत मोठा परतावा मिळेल, असे आश्वासन देण्यात आल्याचा आरोप आहे.
तक्रारदाराला Diamondexch, Indianexch, Lotusbook आणि World777 यांसारख्या ऑनलाइन गेमिंग प्लॅटफॉर्मच्या लिंक देण्यात आल्या. सुरुवातीच्या नुकसानानंतरही अधिक पैसे जमा करण्यासाठी त्याच्यावर वारंवार दबाव टाकण्यात आल्याचे तपासात समोर आले.
ED च्या म्हणण्यानुसार, संबंधित गेमिंग प्लॅटफॉर्म अशा पद्धतीने हाताळले जात होते की तक्रारदार जिंकण्याच्या स्थितीत पोहोचला की तांत्रिक त्रुटी किंवा अन्य अडथळे निर्माण होत होते. त्यामुळे त्याला कथितरीत्या जिंकलेली रक्कम मिळत नव्हती.
या कथित फसवणुकीत तक्रारदाराची सुमारे ५८.४२ कोटी रुपयांची फसवणूक झाल्याचे तपासातून समोर आले आहे.
हवाला पद्धतीपासून बनावट आयात व्यवहारांपर्यंत
तपासात या कथित बेकायदेशीर गेमिंग व्यवसायातून निर्माण झालेल्या पैशांच्या हालचालींचाही माग काढण्यात आला आहे. तक्रारदारांना काही रक्कम रोख स्वरूपात निश्चित कुरिअरच्या माध्यमातून देण्यास सांगितले जात होते. या व्यवहारांची ओळख आणि जुळवणी करण्यासाठी हवाला पद्धतीतील टोकन स्वरूपाच्या नोटांचा वापर होत असल्याचे ED ने म्हटले आहे.
याशिवाय सोन्टू जैनने सांगितलेल्या एजंटच्या बँक खात्यांमध्ये पैसे जमा करण्यासही सांगितले जात होते. वेगवेगळ्या व्यक्ती आणि संस्थांच्या नावावर असलेल्या अनेक कथित म्यूल बँक खात्यांचा वापर पैसे स्वीकारणे, त्यांची विविध खात्यांमध्ये हालचाल करणे आणि त्यानंतर ते वैध असल्याचे भासवण्यासाठी केल्याचा संशय तपास यंत्रणेला आहे.
या खात्यांमधून कोट्यवधी रुपयांचे व्यवहार झाल्याचे विश्लेषणात आढळले. त्यातील काही रक्कम रोख काढण्यात आली, तर काही रक्कम बनावट आयात व्यवहारांच्या माध्यमातून भारताबाहेर पाठवण्यात आल्याचे ED च्या तपासात समोर आले आहे.
रोकड, बँक खाती आणि डिजिटल पुरावे ताब्यात
१८ ऑगस्टच्या शोधमोहिमेत ED ने ३०.३० लाख रुपयांची रोकड जप्त केली. त्याचबरोबर १०० हून अधिक बँक खाती, म्युच्युअल फंड आणि शेअर्स गोठवण्यात आले. या आर्थिक साधनांमध्ये एकत्रितपणे सुमारे ५ कोटी रुपयांची रक्कम किंवा शिल्लक असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
तपास यंत्रणेने दोन बँक लॉकर आणि सुमारे १.७० कोटी रुपये किमतीची तीन आलिशान वाहनेही ताब्यात घेतली. याशिवाय ११ मोबाईल फोन आणि एक लॅपटॉप जप्त करण्यात आला असून, त्यामध्ये ऑनलाइन गेमिंग व्यवहार आणि आर्थिक देवाणघेवाणीशी संबंधित महत्त्वाचे डिजिटल पुरावे असल्याचा संशय आहे.
सुमारे १६.५० कोटी रुपये किमतीच्या स्थावर मालमत्तेशी संबंधित संशयास्पद कागदपत्रेही शोधमोहिमेदरम्यान मिळाली आहेत.
ऑनलाइन बेटिंगमधील पैशांच्या प्रवाहावर तपास
या कारवाईमुळे तपासाचा केंद्रबिंदू केवळ ऑनलाइन गेमिंग प्लॅटफॉर्मपुरता मर्यादित राहिलेला नसून, या माध्यमातून निर्माण झालेल्या पैशांचा पुढील प्रवासही ED च्या रडारवर असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. पैसे कोणत्या खात्यांमध्ये वळवले गेले, त्यांची लेयरिंग कशी करण्यात आली आणि त्यातून कोणती मालमत्ता किंवा आर्थिक साधने निर्माण करण्यात आली, याचा तपास सुरू आहे.
विशेषतः म्यूल बँक खाती, रोख व्यवहार आणि कथित बनावट आयात व्यवहार यांचा वापर करून गुन्ह्यातून मिळालेल्या पैशांचा स्रोत लपवण्यात आला का, याचा तपास महत्त्वाचा ठरणार आहे.
पुढील तपासात आर्थिक नेटवर्क उघड होण्याची शक्यता
ED ने केलेल्या या शोधमोहिमेत आर्थिक तसेच डिजिटल स्वरूपाचे मोठ्या प्रमाणात पुरावे मिळाले आहेत. त्यामुळे ऑनलाइन गेमिंगच्या कथित फसवणुकीमागील संपूर्ण आर्थिक नेटवर्क, संबंधित व्यक्ती आणि पैशांच्या अंतिम वापराचा तपास पुढील टप्प्यात अधिक व्यापक होण्याची शक्यता आहे.
या प्रकरणाचा पुढील तपास सुरू असून, बेकायदेशीर ऑनलाइन गेमिंगमधून निर्माण झालेल्या कथित गुन्ह्यातील पैशांची निर्मिती, लपवणूक, ताबा, लेयरिंग आणि वापर याबाबत ED कडून अधिक तपास केला जात आहे.
