देशातील अग्रगण्य सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपनी असलेल्या भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेडने (BPCL) चालू आर्थिक वर्ष २०२७ च्या पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल-जून) ३,९६२.१३ कोटी रुपयांचा एकत्रित निव्वळ तोटा नोंदवला आहे. गेल्या १५ तिमाहींमध्ये कंपनीला पहिल्यांदाच असा मोठा तोटा सहन करावा लागला असून, मागील आर्थिक वर्षाच्या याच तिमाहीत कंपनीने ३,३३३.९७ कोटी रुपयांचाふ निव्वळ नफा कमावला होता. पश्चिम आशियातील वाढता संघर्ष आणि जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतीत झालेली प्रचंड वाढ यामुळे कंपनीच्या मार्जिनवर आणि नफ्यावर मोठा विपरीत परिणाम झाला आहे.
इंधन दर नियंत्रण आणि खालावलेली नफाक्षमता
जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किंमतीत मोठी वाढ झालेली असतानाही, देशातील सरकारी तेल कंपन्यांनी पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीचे दर नियंत्रणात ठेवल्यामुळे हा मोठा वित्तीय तांस निर्माण झाला. अमेरिका आणि इस्रायलच्या इराणवरील आक्रमक धोरणांनंतर कच्च्या तेलाच्या किंमतीत ५० टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली होती, तरीही बीपीसीएलसह इंडियन ऑइल आणि हिंदुस्थान पेट्रोलियम या कंपन्यांनी तब्बल अडीच महिने पेट्रोल आणि डिझेलच्या किंमती वाढवल्या नाहीत. मे महिन्याच्या उत्तरार्धात प्रतिलिटर ७.५० रुपयांहून अधिक दरवाढ करण्यात आली असली, तरी वाढलेला उत्पादन खर्च भरून काढण्यासाठी ही वाढ अपुरी ठरली. तसेच, १४.२ किलोच्या एलपीजी सिलिंडरमागे झालेली ८९ रुपयांची दरवाढ देखील आवश्यक वाढीच्या केवळ एक-पंचमांश इतकीच होती, ज्यामुळे कंपनीला एलपीजी क्षेत्रात मोठे नुकसान सहन करावे लागले.
एलपीजीचा तोटा आणि वाढता खर्च
समीक्षाधीन तिमाहीत बीपीसीएलला एलपीजीच्या विक्रीत ३,४८५.२२ कोटी रुपयांची अंडर-रिकव्हरी (नुकसान) सहन करावी लागली. ३१ मार्च २०२६ पर्यंत कंपनीचे एलपीजी अनुदान विनायुकत राहिलेले उरलेले शुल्क १२,३१८.५२ कोटी रुपयांवर पोहोचले होते. हालांकि, एलपीजी नुकसानीच्या मोबदल्यात सरकारकडून मिळालेल्या १,८९८ कोटी रुपयांच्या अनुदानाच्या मदतीने एकूण महसूल वाढण्यास किंचित मदत मिळाली. कंपनीचा महसूल मागील वर्षातील १.३५ लाख कोटी रुपयांवरून वाढून १.५९ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचला असून, त्यात २३ टक्क्यांहून अधिक वार्षिक वाढ नोंदवली
गेली. परंतु, कच्च्या मालाच्या किंमतीत ६८.७ टक्क्यांची मोठी वाढ झाल्यामुळे कंपनीचा एकूण खर्च जवळपास ३६ टक्क्यांनी वाढून १.६६ लाख कोटी रुपयांवर जाऊन पोहोचला.
इंधन विक्रीत घट आणि भविष्यातील आव्हाने
या तिमाहीत कंपनीची एकूण इंधन विक्री घसरून १३.६२ दशलक्ष टन झाली, जी मागील वर्षी याच काळात १३.८६ दशलक्ष टन होती. तसेच, रिफायनरीमधील कच्च्या तेलाचे प्रोसेसिंग देखील १०.४० दशलक्ष टनांवरून घसरून १०.१५ दशलक्ष टनांवर आले. देशांतर्गत मागणीतही नरमाई दिसून आली असून, जागतिक स्तरावर तिसऱ्या क्रमांकाच्या मोठ्या तेल आयातदार आणि ग्राहक असलेल्या भारतात एप्रिलमध्ये ४.६ टक्के, मे मध्ये ६.५ टक्के आणि जूनमध्ये ३.१ टक्के अशी इंधन वापरात घट नोंदवली गेली. या सर्व घटकांमुळे ऊर्जा क्षेत्रासमोर आगामी काळात मोठे आव्हान उभे ठाकले असून, गुंतवणूकदारांचे लक्ष आता पुढील धोरणात्मक निर्णयांकडे लागले आहे.
