भारताच्या अर्थव्यवस्थेने आर्थिक वर्ष २०२६ ते २७ च्या पहिल्या तिमाहीत अपेक्षेपेक्षा सरस कामगिरी करत ७.८ टक्के वास्तविक जीडीपी वाढ नोंदवली आहे. मागील वर्षातील याच तिमाहीत ६.९ टक्के असलेली वाढ यंदा लक्षणीयरीत्या वाढली असून गुंतवणूक, उत्पादन, सेवा, उपभोग आणि निर्यात या प्रमुख घटकांनी आर्थिक विस्ताराला आधार दिला आहे.
गुंतवणुकीच्या जोरावर आर्थिक वाढीला चालना
आर्थिक वर्ष २०२६ ते २७ च्या पहिल्या तिमाहीत स्थिर किमतींवरील वास्तविक जीडीपी ८१.३६ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचला. मागील वर्षाच्या याच कालावधीत तो ७५.४६ लाख कोटी रुपये होता. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने या तिमाहीसाठी ७ टक्के वाढीचा अंदाज व्यक्त केला होता. प्रत्यक्ष वाढ त्यापेक्षा ०.८ टक्के अधिक राहिली आहे.
चालू किमतींवरील नाममात्र जीडीपीमध्येही १०.३ टक्क्यांची वाढ झाली असून तो ८८.२७ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचला. मागील वर्षाच्या याच तिमाहीत नाममात्र जीडीपी ८० लाख कोटी रुपये होता.
अर्थव्यवस्थेतील विविध क्षेत्रांनी निर्माण केलेल्या मूल्याचे प्रतिबिंब असलेल्या वास्तविक सकल मूल्यवर्धनात ८.२ टक्के वाढ झाली. त्यामुळे जीडीपी वाढ ही केवळ एका क्षेत्रापुरती मर्यादित न राहता व्यापक आधारावर झाल्याचे दिसून येते.
सेवा आणि उत्पादन क्षेत्राची दमदार कामगिरी
सेवा क्षेत्राने आर्थिक वाढीत महत्त्वाची भूमिका बजावली. तृतीय क्षेत्रातील वास्तविक सकल मूल्यवर्धनात १० टक्के वाढ झाली. मागील वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत ही वाढ ८ टक्के होती.
वित्तीय सेवा, स्थावर मालमत्ता, माहिती तंत्रज्ञान आणि व्यावसायिक सेवांमध्ये १२.१ टक्के वाढ नोंदवली गेली. दुसरीकडे, औद्योगिक क्षेत्राचा समावेश असलेल्या द्वितीय क्षेत्रात ८.६ टक्के वाढ झाली. मागील वर्षी ही वाढ ६.१ टक्के होती.
उत्पादन क्षेत्रानेही ९.२ टक्के वाढ नोंदवत अर्थव्यवस्थेला महत्त्वाचा आधार दिला. विद्युत उपकरणांच्या उत्पादनात २७ टक्के, इतर वाहतूक उपकरणांमध्ये १९.५ टक्के, संगणक, इलेक्ट्रॉनिक आणि प्रकाशीय उत्पादनांमध्ये १२.४ टक्के, तर यंत्रसामग्री आणि उपकरणांच्या उत्पादनात ९.१ टक्के वाढ झाली.
भांडवली वस्तूंच्या उत्पादनातील १५.२ टक्के वाढ विशेष महत्त्वाची ठरली. मागील वर्षी याच कालावधीत या क्षेत्राची वाढ ८.८ टक्के होती. यावरून उद्योग क्षेत्रातील गुंतवणूक आणि उत्पादन क्षमतेत वाढ होण्याचे संकेत मिळतात.
गुंतवणूक आणि ग्राहक मागणीचा मजबूत आधार
जीडीपीच्या खर्चाच्या बाजूने पाहता, स्थिर भांडवल निर्मितीने वाढीला मोठी चालना दिली. पहिल्या तिमाहीत स्थिर भांडवल निर्मितीत ११.९ टक्के वाढ झाली. मागील वर्षी याच कालावधीत ही वाढ केवळ ५.८ टक्के होती.
घरगुती उपभोगात ७.१ टक्के वाढ झाली. मागील वर्षी ही वाढ ६.८ टक्के होती. त्यामुळे ग्राहक मागणीतही सुधारणा कायम असल्याचे स्पष्ट होते.
निर्यातीत १२ टक्के वाढ झाली असून मागील वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीतील ६ टक्के वाढीच्या तुलनेत निर्यातीचा वेग दुप्पट झाला आहे. गुंतवणूक, उपभोग आणि निर्यात या तिन्ही प्रमुख घटकांची एकाच वेळी झालेली सुधारणा अर्थव्यवस्थेसाठी सकारात्मक मानली जात आहे.
जुलैमध्येही आर्थिक हालचाली कायम
पहिल्या तिमाहीतील मजबूत कामगिरीनंतर जुलै महिन्यातही आर्थिक हालचालींना वेग कायम राहिल्याचे उपलब्ध आकडेवारीतून दिसते.
जुलैमध्ये औद्योगिक उत्पादनात ६.७ टक्के वाढ झाली. मागील वर्षी याच महिन्यात ही वाढ ५.४ टक्के होती. एप्रिल ते जुलै या कालावधीत औद्योगिक उत्पादन ६.३ टक्क्यांनी वाढले.
याच कालावधीत प्रमुख उद्योगांच्या निर्देशांकात ४.३ टक्के वाढ झाली. मागील वर्षी याच कालावधीत या निर्देशांकाची वाढ केवळ १.५ टक्के होती.
निर्यात आणि बँक कर्जवाटपातही वाढ
जुलैमध्ये भारताची वस्तू आणि सेवा निर्यात अंदाजे ८०.१४ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. मागील वर्षाच्या तुलनेत त्यात १३.३१ टक्के वाढ झाली.
एप्रिल ते जुलै या कालावधीत एकूण निर्यात अंदाजे ३१६.४२ अब्ज डॉलरवर पोहोचली असून वार्षिक आधारावर त्यात १३.१६ टक्के वाढ झाली.
बँक कर्जवाटपाच्या आकडेवारीतही अर्थव्यवस्थेतील मागणी मजबूत असल्याचे संकेत मिळतात. शेती आणि संलग्न क्षेत्राला दिलेल्या कर्जात १७ टक्के वाढ झाली. उद्योग क्षेत्रातील कर्जवाटप २० टक्क्यांनी, तर सेवा क्षेत्रातील कर्जवाटप २२.९ टक्क्यांनी वाढले.
जागतिक अनिश्चिततेतही देशांतर्गत अर्थव्यवस्था मजबूत
भूराजकीय तणाव आणि जागतिक व्यापारातील अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर भारताची पहिल्या तिमाहीतील जीडीपी वाढ महत्त्वाची ठरते. देशांतर्गत मागणी, उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रातील विस्तारामुळे अर्थव्यवस्थेने बाह्य आव्हानांचा प्रभाव तुलनेने कमी ठेवला आहे.
मागील तीन आर्थिक वर्षांच्या जीडीपी वाढीच्या आकडेवारीतही सुधारणा करण्यात आली आहे. आर्थिक वर्ष २०२३ ते २४ मधील वाढ ७.२ टक्क्यांवरून ७.३ टक्के, २०२४ ते २५ मधील वाढ ७.१ टक्क्यांवरून ७.२ टक्के आणि २०२५ ते २६ मधील वाढ ७.७ टक्क्यांवरून ७.८ टक्के करण्यात आली आहे.
आर्थिक चित्राचा अर्थ काय?
पहिल्या तिमाहीतील आकडेवारीकडे केवळ ७.८ टक्के जीडीपी वाढ म्हणून पाहण्यापेक्षा तिच्या रचनेकडे पाहणे अधिक महत्त्वाचे आहे. भांडवली गुंतवणुकीतील वाढ, उत्पादन क्षेत्राचा विस्तार, सेवाक्षेत्राची मजबूत कामगिरी, ग्राहक खर्चातील सुधारणा आणि निर्यातीचा वेग या सर्व बाबी एकाच दिशेने जात आहेत.
विशेषतः स्थिर भांडवल निर्मिती आणि भांडवली वस्तूंच्या उत्पादनातील वाढ भविष्यातील उत्पादन क्षमता वाढण्याचे संकेत देऊ शकते. त्याचवेळी बँक कर्जवाटपातील वाढ उद्योग, सेवा आणि शेती क्षेत्रातील आर्थिक हालचालींना आधार देत आहे.
पुढील काळासाठी सकारात्मक संकेत
पहिल्या तिमाहीतील ७.८ टक्के वाढ आणि त्यानंतरच्या जुलै महिन्यातील औद्योगिक उत्पादन व निर्यात आकडेवारीमुळे आर्थिक वर्ष २०२६ ते २७ ची सुरुवात मजबूत झाल्याचे चित्र आहे. मात्र जागतिक व्यापारातील अनिश्चितता आणि भूराजकीय परिस्थिती ही पुढील काळातील महत्त्वाची आव्हाने राहतील.
जीडीपीची ही आकडेवारी पुढील माहिती उपलब्ध झाल्यानंतर सुधारित होऊ शकते. त्यामुळे अंतिम चित्रासाठी पुढील तिमाहीतील वाढ, खासगी गुंतवणुकीचा वेग आणि ग्राहक मागणीतील सातत्य याकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.
