इराणने इराकच्या वारंवार विनंतीनंतर काही इराकी तेलवाहू जहाजांना होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाण्याची विशेष परवानगी दिली आहे. युद्धामुळे या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावरील वाहतूक मोठ्या प्रमाणात घटली असून इराकच्या तेल निर्यातीवर गंभीर परिणाम झाला आहे.
इराणच्या सरकारी वृत्तसंस्था आयआरएनएनुसार, बगदादने विविध माध्यमांतून केलेल्या विनंत्यांनंतर इराणने काही इराकी तेलवाहू जहाजांच्या प्रवासाला परवानगी दिली. इराणच्या संसद अध्यक्ष मोहम्मद बाकर कालीबाफ यांच्या इराक दौऱ्यात हा मुद्दा बगदादच्या प्रमुख मागण्यांपैकी एक होता.
इराकचे राष्ट्राध्यक्ष निजार अमेदी यांनी शनिवारी सांगितले की, अलीकडच्या काही दिवसांत इराणने इराकी तेल घेऊन जाणाऱ्या जहाजांच्या होर्मुझमधील प्रवासाला मदत केली आहे. बगदाद डायलॉग परिषदेत बोलताना त्यांनी इराणी अधिकाऱ्यांशी इराकी तेल निर्यातीबाबत चर्चा झाल्याची माहिती दिली.
होर्मुझमधील अडथळ्याचा इराकला मोठा फटका
इराणच्या प्रभावी नाकेबंदीमुळे सर्वाधिक प्रभावित झालेल्या देशांमध्ये इराकचा समावेश आहे. युद्धापूर्वीच्या तुलनेत होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजांची वाहतूक अजूनही खूप कमी आहे. या परिसरात जहाजांवरील हल्ल्यांचा धोका कायम असल्याने तेल पुरवठा साखळीवरही ताण वाढला आहे.
युद्ध सुरू होण्यापूर्वी इराकचे रोजचे तेल उत्पादन सुमारे ४० लाख बॅरल होते. त्यामुळे होर्मुझमार्गे होणाऱ्या निर्यातीतील अडथळा हा केवळ वाहतुकीचा प्रश्न नसून इराकच्या सरकारी महसुलासाठीही महत्त्वाचा आर्थिक धोका ठरला आहे.
पर्यायी निर्यात मार्गांचा शोध
इराक सरकार आता तेल निर्यातीसाठी पर्यायी मार्ग विकसित करण्यावर भर देत आहे. पंतप्रधान अली अल जैदी यांनी शुक्रवारी सांगितले की, तुर्कस्तानमधील सेहान बंदरातून निर्यात वाढविण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.
याशिवाय सीरियातील बानियास बंदर आणि जॉर्डनमधील अकाबा बंदरातूनही इराकी तेल निर्यात सुरू करण्याची योजना तयार केली जात आहे. होर्मुझवरील अवलंबित्व कमी करणे हा या धोरणामागील प्रमुख उद्देश आहे.
जागतिक तेल बाजारासाठीही महत्त्वाचा संकेत
होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतूक मार्गांपैकी एक मानला जातो. इराकी जहाजांना मिळालेली विशेष परवानगी काही प्रमाणात दिलासा देणारी असली तरी या मार्गावरील एकूण वाहतूक अजूनही सामान्य झालेली नाही.
इराकने पर्यायी बंदरे आणि वाहतूक मार्ग विकसित करण्याची प्रक्रिया वेगाने पूर्ण केली, तर भविष्यातील भूराजकीय संघर्षांमुळे होणारा तेल निर्यातीवरील धोका कमी होऊ शकतो. मात्र सध्या इराणच्या निर्णयांवर आणि होर्मुझमधील सुरक्षा परिस्थितीवर इराकच्या ऊर्जा अर्थव्यवस्थेचे मोठे अवलंबित्व कायम आहे.
