सप्टेंबर महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी ( FPI ) भारतीय इक्विटी बाजारातून ७,४४३ कोटी रुपये काढून घेतले आहेत. कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ, अमेरिकन बाँड यील्डमधील वाढ आणि डॉलरची मजबुती यामुळे जागतिक गुंतवणूकदारांचा जोखीम घेण्याचा कल कमी झाला. याआधी जुलै आणि ऑगस्टमध्ये मोठ्या प्रमाणात खरेदी करणारे हेच गुंतवणूकदार आता बिकवालीच्या दिशेने वळले आहेत. २०२६ मध्ये आतापर्यंत एकूण निकासी २.३२ लाख कोटींवर पोहोचली असून ही रक्कम मागील वर्षाच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या जास्त आहे.
राष्ट्रीय सिक्युरिटीज डिपॉझिटरीच्या आकडेवारीनुसार ४ सप्टेंबरपर्यंत परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअरमधून ७,४४३ कोटी रुपये काढले. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती, अमेरिकन बाँड यील्डमधील वाढ आणि मजबूत होत असलेला डॉलर या तिन्ही घटकांमुळे जागतिक गुंतवणूकदारांचा जोखीम घेण्याचा कल कमी झाला आहे. यामुळे भारतीय बाजारालाही दबाव जाणवू लागला आहे.
जुलै महिन्यात याच गुंतवणूकदारांनी २०,२०० कोटींची खरेदी केली होती तर ऑगस्टमध्ये २९,६०० कोटींची मोठी इनफ्लो नोंदवली गेली होती. त्याआधी मार्च ते जून या चार महिन्यांत मात्र ते सातत्याने नेट सेलर राहिले होते. सप्टेंबरमधील या ताज्या बिकवालीनंतर २०२६ मध्ये आतापर्यंत भारतीय शेअरमधून एकूण २.३२ लाख कोटींची निकासी झाली आहे. ही रक्कम २०२५ मध्ये झालेल्या १.६६ लाख कोटींच्या निकासीपेक्षा खूपच जास्त आहे.
मुख्य कारणे
कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ, अमेरिकन बाँड यील्डमधील वाढ आणि डॉलरची मजबुती हे तीन घटक एकत्रितपणे काम करत आहेत. यामुळे जागतिक स्तरावर जोखीम घेण्याची क्षमता कमी झाली असून विकसनशील बाजारपेठांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक सावध झाला आहे. भारतीय शेअरमधील महागड्या मूल्यमापनांमुळेही काही प्रमाणात दबाव वाढला आहे.
प्राथमिक बाजारातील आशा कायम
दुय्यम बाजारात बिकवाली सुरू असतानाही प्राथमिक बाजाराकडे परदेशी गुंतवणूकदारांचा कल अजूनही सकारात्मक आहे. येणाऱ्या आयपीओंच्या पाइपलाइनमुळे परदेशी भांडवलासाठी एक मजबूत मार्ग खुला राहण्याची शक्यता आहे. कंपन्या आपल्या प्राथमिक ऑफरिंग्जची किंमत आकर्षक ठेवल्यास दुय्यम बाजारातील बिकवाली असतानाही प्राथमिक बाजारात इनफ्लो सुरू राहू शकतो.
डेट मार्केटमधीलही निकासी
इक्विटीसोबतच डेट मार्केटमध्येही परदेशी गुंतवणूकदारांनी बिकवाली केली. फुली अॅक्सेसिबल रूट ( FAR ) मार्गे ३७७ कोटी आणि व्हॉलंटरी रिटेन्शन रूट ( VRR ) मार्गे २३१ कोटी काढले. मात्र जनरल रूटमार्गे २१७ कोटींचा गुंतवणूक केला.
जागतिक बाँड यील्ड्सच पुढील काळात परदेशी गुंतवणुकीचा प्रवाह ठरविणारे मुख्य घटक राहतील, असे बाजारातील तज्ज्ञांचे मत आहे. अमेरिकन बाँड यील्ड उच्च स्तरावर राहिल्यास जोखीम घेण्याची क्षमता आणखी कमी होऊ शकते. त्याच वेळी कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि डॉलरची दिशाही महत्त्वाची ठरेल.
परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार म्हणजे भारताबाहेरील संस्था आणि व्यक्ती जे भारतीय शेअर आणि बाँडमध्ये गुंतवणूक करतात. फुली अॅक्सेसिबल रूट हा डेट मार्केटमधील खुला मार्ग आहे तर व्हॉलंटरी रिटेन्शन रूटमध्ये गुंतवणूकदारांनी ठराविक काळासाठी पैसे ठेवण्याची अट असते. या मार्गांमधील हालचालींवरून गुंतवणूकदारांचा एकूण कल समजतो.
पुढील काही आठवड्यांत जागतिक बाँड यील्ड्स, कच्च्या तेलाची दिशा आणि डॉलरची मजबुती या तीन घटकांवर परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ अवलंबून राहील. प्राथमिक बाजारातील आकर्षक ऑफरिंग्ज मात्र इनफ्लोसाठी एक मजबूत पर्याय म्हणून कायम राहण्याची शक्यता आहे. गुंतवणूकदारांनी या जागतिक घटकांवर लक्ष ठेवूनच पुढील हालचालींचे निरीक्षण करणे गरजेचे आहे.
