दूरसंचार नियामक TRAI ने बँकिंग, वित्तीय सेवा, विमा आणि सरकारी संस्थांव्यतिरिक्त इतर क्षेत्रांसाठी सेवा आणि व्यवहाराशी संबंधित कॉलसाठी 16xx क्रमांक मालिकेची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी सुरू केली आहे. पहिल्या टप्प्यात वीज, पाणी, गॅस तसेच कुरिअर आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रातील पात्र संस्थांना 1601 क्रमांक दिले जाणार आहेत. यामुळे सामान्य 10 अंकी क्रमांकावरून होणाऱ्या बनावट कॉलची ओळख पटवणे ग्राहकांसाठी सोपे होणार आहे.
भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने म्हणजेच TRAI ने सेवा आणि व्यवहाराशी संबंधित व्हॉइस कॉलसाठी 1601 क्रमांक मालिकेचा वापर सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यापूर्वी बँकिंग, वित्तीय सेवा आणि विमा क्षेत्रातील संस्थांसाठी 1600 क्रमांक मालिकेचा वापर करण्यात आला होता. सरकारी संस्थांनाही याच चौकटीत स्वतंत्र ओळख देण्यात आली आहे.
या अनुभवाच्या आधारे आता इतर महत्त्वाच्या क्षेत्रांसाठी 1601 मालिकेचा विस्तार करण्यात येत आहे. यामागील प्रमुख उद्देश म्हणजे ग्राहकांना अधिक विश्वासार्ह सेवा आणि व्यवहार कॉल ओळखता यावेत आणि सामान्य 10 अंकी मोबाइल क्रमांकाचा गैरवापर करून होणाऱ्या फसवणुकीला आळा बसावा.
पहिल्या टप्प्यात कोणत्या क्षेत्रांचा समावेश?
1601 मालिकेच्या पहिल्या टप्प्यात प्रामुख्याने युटिलिटीज तसेच कुरिअर आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रांचा समावेश करण्यात आला आहे.
युटिलिटी क्षेत्रात वीज वितरण कंपन्या, पाणीपुरवठा संस्था, शहरातील गॅस वितरण कंपन्या, LPG वितरण संस्था आणि अशाच प्रकारच्या सेवा देणाऱ्या पात्र संस्थांचा समावेश होईल.
कुरिअर आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात कुरिअर कंपन्या, एक्सप्रेस लॉजिस्टिक्स कंपन्या, पार्सल वितरण सेवा, तसेच माल आणि कन्साइनमेंट वितरणाशी संबंधित लॉजिस्टिक्स सेवा पुरवणाऱ्या संस्थांना या मालिकेअंतर्गत क्रमांक मिळू शकतील.
90 दिवसांत ऑनबोर्डिंग पूर्ण करण्याचे निर्देश
TRAI ने दूरसंचार सेवा पुरवठादारांना पहिल्या टप्प्यातील पात्र संस्थांचे स्थलांतर आणि ऑनबोर्डिंग आदेश जारी झाल्यापासून 90 दिवसांच्या आत पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
1601 क्रमांक थेट पात्र संस्थांना दिले जाणार आहेत. हे क्रमांक मध्यस्थ किंवा एग्रीगेटर्सना दिले जाणार नाहीत. क्रमांक देण्यापूर्वी संबंधित दूरसंचार सेवा पुरवठादार संस्थेची पात्रता तपासतील.
1601 नंबरचा वापर फक्त सेवा आणि व्यवहार कॉलसाठी
1601 मालिकेचा वापर केवळ सेवा आणि व्यवहाराशी संबंधित व्हॉइस कॉलसाठी करता येणार आहे. पात्र संस्थांकडून या क्रमांकांचा विशेष वापर याच उद्देशासाठी केला जाईल, याबाबत undertaking देखील घेतले जाणार आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे, 1601 क्रमांकावरून प्रमोशनल किंवा जाहिरातीचे व्हॉइस कॉल करण्यास परवानगी नसेल.
ग्राहकांना काय फायदा होणार?
सध्या ग्राहकांना अनेकदा सामान्य 10 अंकी मोबाइल क्रमांकावरून वीज बिल, पार्सल, गॅस किंवा इतर सेवांशी संबंधित कॉल येतात. त्याच प्रकारच्या क्रमांकांचा वापर करून फसवणूक करणारे लोक स्वतःला एखाद्या कंपनीचे प्रतिनिधी असल्याचे सांगतात.
1601 मालिकेमुळे अशा सेवा आणि व्यवहार कॉलना वेगळी ओळख मिळेल. त्यामुळे ग्राहकांना कॉल अधिकृत संस्थेकडून आहे की संशयास्पद आहे, हे समजणे तुलनेने सोपे होण्याची अपेक्षा आहे.
पुढील टप्प्यांसाठी मार्ग मोकळा
BFSI क्षेत्रात 1600 मालिकेच्या वापरातून मिळालेल्या अनुभवाच्या आधारे TRAI ने 1601 मालिकेचा विस्तार करण्यास सुरुवात केली आहे. सध्या Utilities तसेच Courier आणि Logistics या क्षेत्रांना पहिल्या टप्प्यात समाविष्ट करण्यात आले आहे.
यामुळे भविष्यात सेवा आणि व्यवहार कॉलसाठी विश्वासार्ह क्रमांक ओळख प्रणाली अधिक व्यापक होण्याची शक्यता आहे. ग्राहकांचा दूरध्वनीवरून होणाऱ्या व्यवहारांवरील विश्वास वाढवणे आणि बनावट प्रतिनिधींकडून होणाऱ्या फसवणुकीला आळा घालणे, हा या व्यवस्थेचा प्रमुख उद्देश आहे.
