भारतीय सुरक्षा आणि विनिमय मंडळाने (SEBI) अॅक्सिस म्युच्युअल फंडच्या (Axis Mutual Fund) मधील ट्रेडच्या कथित फ्रंट रनिंग प्रकरणावर आपला अंतिम आदेश जारी केला आहे. या प्रकरणामध्ये मुख्य डीलर वीरेश जोशी (Viresh Joshi) यांच्यासह एकूण २१ व्यक्ती आणि संस्थांना दोषी मानण्यात आले आहे. सेबीच्या तपासानुसार, १ सप्टेंबर २०२१ ते ३१ मार्च २०२२ या कालावधीत अॅक्सिस म्युच्युअल फंडच्या येणाऱ्या मोठ्या ऑर्डर्सची गोपनीय माहिती (Non-Public Information) लीक करण्यात आली. या माहितीच्या आधारे बाजारात गैरव्यवहार करून ३०,५५,८९,६६८.९६ रुपये इतका बेकायदेशीर नफा कमावल्याचे उघडकीस आले आहे. या प्रकरणी नियामक मंडळाने सर्व संबंधित दोषींवर कठोर कारवाई करत ही रक्कम जप्त करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
दलालांचे जाळे आणि बेकायदेशीर नफ्याची मोजदाद
या संपूर्ण गैरव्यवहारामध्ये वेगवेगळ्या व्यक्तींनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. मुख्य डीलर वीरेश जोशी यांच्याकडे फंड मॅनेजरच्या आगामी ऑर्डर्सची गोपनीय माहिती उपलब्ध होती. ही गोपनीय माहिती त्यांनी दुबईस्थित बाह्य व्यक्ती प्रिजेश कुराणी (Prijesh Kurani) याच्यापर्यंत पोहोचवली.
वीरेश जोशी यांनी आपल्या पदाचा गैरवापर करून गोपनीय माहिती लीक केली.
खाती आणि यंत्रणा उपलब्ध करून देणारे: सुमित देसाई, प्रणव वोरा आणि वैभव पंडा यांनी बेकायदेशीर व्यवहारांसाठी ‘मुल अकाउंट्स’ (Mule Accounts) जुळवून आणले आणि ट्रेडिंग टर्मिनलची सोय करून दिली.
फ्रंट रनिंग ऑर्डर्स: प्रिजेश कुराणी याने विविध खात्यांचा वापर करून ‘बाय-बाय-सेल’ (BBS) किंवा ‘सेल-सेल-बाय’ (SSB) पॅटर्ननुसार आधीच शेअर्स खरेदी-विक्रीचे व्यवहार पार पाडले.
तपासामध्ये असे समोर आले की, या संपूर्ण साखळीद्वारे कमावलेला पैसा पारंपरिक अंगडिया पद्धतीचा आणि रोख व्यवहारांचा वापर करून फिरवला गेला.
आर्थिक बाजारावर होणारे परिणाम
म्युच्युअल फंडसारख्या मोठ्या संस्थांमध्ये काम करणाऱ्या जबाबदार व्यक्तींनी अंतर्गत माहितीचा अशा प्रकारे गैरवापर करणे बाजाराच्या पारदर्शकतेला मोठा धक्का देणारे ठरते. नियामक मंडळाने या प्रकरणी स्पष्ट केले आहे की, बाजारातील शिस्त आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणत्याही मोठ्या पदावरील व्यक्तीला किंवा संस्थेला सोडले जाणार नाही. या आदेशामुळे भविष्यात अशा प्रकारच्या गैरव्यवहारांना आळा बसेल आणि सामान्य गुंतवणूकदारांच्या हिताचे रक्षण करणे शक्य होईल.
