कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वेगाने होत असलेल्या विकासाबाबत गुगल डीपमाइंडचे माजी वैज्ञानिक बिलाल चुगताई यांनी गंभीर इशारा दिला आहे. एआय भविष्यात मानवांपेक्षा अधिक सक्षम झाल्यास त्यावरील मानवी नियंत्रण संपुष्टात येऊ शकते आणि मानवजातीच्या अस्तित्वासमोरच मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो, असे त्यांनी म्हटले आहे. हा धोका टाळण्यासाठी एआयच्या विकासाचा वेग नियंत्रित करण्यासाठी जगातील प्रमुख तंत्रज्ञान कंपन्यांमध्ये समन्वय आवश्यक असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
एआयच्या विकासाचा वेगच बनतोय सर्वात मोठी चिंता
गुगल डीपमाइंडमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानवांच्या हितासाठीच काम करेल आणि तिच्यामुळे नुकसान होणार नाही, यासाठी काम करणाऱ्या पथकाचा बिलाल चुगताई हे भाग होते. या क्षेत्रात जवळून काम केल्यानंतर त्यांनी एआयच्या भविष्यातील क्षमतेबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.
चुगताई यांच्या मते, कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा विकास ज्या दिशेने होत आहे, ती बाब गंभीरपणे विचार करण्यास भाग पाडणारी आहे. कंपन्या भविष्यात मानवांपेक्षा अधिक बुद्धिमान एआय प्रणाली विकसित करू शकतात. अशा परिस्थितीत या प्रणालींवर मानवी नियंत्रण कायम ठेवणे कितपत शक्य राहील, हा मूलभूत प्रश्न असल्याचे त्यांनी सूचित केले.
अवघ्या चार वर्षांत एआयमध्ये मोठा बदल
चुगताई यांनी एआयच्या विकासातील वेग अधोरेखित करताना २०२२ मधील परिस्थितीची तुलना सध्याच्या क्षमतेशी केली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, त्या काळात एआय प्रणालींची क्षमता तुलनेने मर्यादित होती. मात्र त्यानंतर अवघ्या काही वर्षांत या तंत्रज्ञानाने मोठी झेप घेतली आहे.
एआयच्या वाढत्या क्षमतेचे उदाहरण म्हणून गणितातील अत्यंत गुंतागुंतीच्या समस्यांवर एआय प्रणालींकडून करण्यात येणारे काम आणि संगणकीय प्रणालींशी स्वयंचलित पद्धतीने संवाद साधण्याची वाढती क्षमता याकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.
याच पार्श्वभूमीवर एआय प्रणालींकडून स्वयंचलितपणे संगणकीय प्रणालींमध्ये प्रवेश करण्याचे प्रयत्न झाल्याचा दावाही समोर आला आहे. भविष्यात एआयला अधिक स्वायत्तता मिळाल्यास अशा क्षमतांचे परिणाम किती व्यापक असू शकतात, याबाबत तज्ज्ञांमध्ये चिंता वाढत आहे.
एआय कंपन्यांमधील स्पर्धेवर नियंत्रणाची मागणी
बिलाल चुगताई यांच्या मते, एआयचा विकास थांबवणे हा उपाय नाही. मात्र या क्षेत्रातील कंपन्यांमध्ये सुरू असलेली तीव्र स्पर्धा आणि विकासाचा वेग समाजाला स्वीकारता येईल अशा मर्यादेत ठेवणे आवश्यक आहे.
एआय अधिक सुरक्षित पद्धतीने विकसित करणे अद्याप शक्य असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. त्यासाठी प्रमुख कंपन्यांनी परस्पर समन्वय साधणे आणि संभाव्य धोके आधीच ओळखून त्यावर उपाययोजना करणे गरजेचे आहे.
त्यांच्या मते, एआयच्या क्षमतेत होणारी वाढ आणि त्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था यांच्यात मोठी तफावत निर्माण होऊ नये, यासाठी विकासाचा वेग काळजीपूर्वक ठरवणे आवश्यक आहे.
एआय विकासाचा वेग कमी करण्याची मागणी
एआयच्या संभाव्य धोक्यांबाबत चिंता व्यक्त करणारे चुगताई हे एकमेव व्यक्ती नाहीत. एआय क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्यांमधील काही संशोधक आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनीही या तंत्रज्ञानाच्या विकासासोबत निर्माण होणाऱ्या जोखमींकडे लक्ष वेधले आहे.
एआय क्षेत्रातील एका प्रमुख कंपनीचे प्रमुख डारियो अमोदेई यांनीही एआयच्या विकासाचा वेग काही प्रमाणात कमी करण्याची गरज व्यक्त केली आहे. त्यामागे एआयशी संबंधित संभाव्य धोके समजून घेण्यासाठी आणि त्यावर सुरक्षा उपाय विकसित करण्यासाठी अधिक वेळ मिळावा, हा उद्देश असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
एआयमुळे कोणते धोके निर्माण होऊ शकतात?
एआयच्या वाढत्या क्षमतेबाबतची चिंता मुख्यतः दोन पातळ्यांवर आहे. पहिला धोका म्हणजे एआय प्रणाली अधिक स्वायत्त आणि सक्षम होत गेल्यास त्यांच्यावर मानवी नियंत्रण ठेवणे कठीण होण्याची शक्यता. दुसरा धोका म्हणजे अशा प्रणालींचा वापर संगणकीय हल्ले, माहितीतील फेरफार किंवा इतर घातक उद्देशांसाठी होण्याची शक्यता.
मात्र एआयमुळे मानवजातीचा अंत निश्चित आहे, असा निष्कर्ष या इशाऱ्यांमधून काढता येत नाही. सध्याची चिंता ही संभाव्य जोखमींबाबत असून त्या जोखमींवर वेळेत नियंत्रण आणण्यासाठी सुरक्षा व्यवस्था, नियम आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याची गरज यावर भर दिला जात आहे.
अमेरिकेत मात्र एआयच्या नियमांवर वेगळा दृष्टिकोन
एआयवर अधिक कठोर नियम लागू करण्याची मागणी होत असतानाच अमेरिकेतील राजकीय पातळीवर वेगळा दृष्टिकोन दिसून येत आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एआय क्षेत्रावर कठोर निर्बंध लावण्याच्या भूमिकेबाबत सावध भूमिका घेतली आहे. अमेरिकन कंपन्यांवर अधिक निर्बंध लादल्यास चीनला या तंत्रज्ञानाच्या स्पर्धेत आघाडी मिळू शकते, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे.
एआयच्या क्षेत्रातील स्पर्धा आता केवळ तंत्रज्ञानापुरती मर्यादित राहिलेली नसून ती आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्याही महत्त्वाची बनली आहे. त्यामुळे सुरक्षा आणि विकासाचा वेग यांच्यात संतुलन राखणे हे सरकारांसमोरचे मोठे आव्हान ठरत आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा विकास थांबवण्याऐवजी तो सुरक्षित पद्धतीने पुढे नेण्याचा मार्ग शोधणे हा या संपूर्ण चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे. एआय अधिक सक्षम होत असताना त्याच्या निर्णय प्रक्रियेवर मानवी नियंत्रण, सुरक्षा व्यवस्था आणि जबाबदारी निश्चित करण्यासाठी आवश्यक नियम त्याच वेगाने विकसित झाले नाहीत, तर भविष्यातील धोके वाढू शकतात.
स्पष्ट वृत्तात्मक निष्कर्ष: बिलाल चुगताई यांचा इशारा एआयचा विकास थांबवण्यापेक्षा त्याच्या वेगावर आणि सुरक्षिततेवर नियंत्रण ठेवण्याच्या गरजेकडे लक्ष वेधतो. एआयची क्षमता झपाट्याने वाढत असताना मानवी नियंत्रण, सुरक्षा व्यवस्था आणि प्रभावी नियम यांची निर्मिती त्याच वेगाने झाली नाही, तर भविष्यातील जोखीम अधिक गंभीर होऊ शकते. त्यामुळे एआयच्या विकासाची शर्यत आणि मानवाच्या सुरक्षिततेची गरज यांच्यात संतुलन साधणे हा आता तंत्रज्ञान क्षेत्रासमोरील सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न ठरत आहे.
