भारतीय शेअर बाजारात 3 ऑगस्टपासून महत्त्वाचा बदल लागू होत आहे. नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजने (NSE) इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज म्हणजेच फ्युचर्स अँड ऑप्शन्स (F&O) विभागाची व्यवहार समाप्तीची वेळ 10 मिनिटांनी वाढवून दुपारी 3.40 वाजेपर्यंत केली आहे. हा बदल कॅश मार्केटमध्ये सुरू होणाऱ्या क्लोजिंग ऑक्शन सेशनशी समन्वय साधण्यासाठी करण्यात आला असून, त्यामुळे शेवटच्या व्यवहारातील किंमत निर्धारण अधिक पारदर्शक आणि अचूक होण्याची अपेक्षा आहे.
NSE ने जारी केलेल्या परिपत्रकानुसार, 3 ऑगस्टपासून इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज विभागातील नियमित व्यवहार दुपारी 3.30 ऐवजी 3.40 वाजता बंद होतील. कॅश मार्केटमध्ये सुरू होणाऱ्या नव्या क्लोजिंग ऑक्शन सेशनशी डेरिव्हेटिव्ह्ज बाजाराची सांगड घालण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
एक्सचेंजने स्पष्ट केले आहे की प्री ओपन सेशन, ट्रेड मॉडिफिकेशन विंडो आणि इतर व्यवहाराच्या वेळांमध्ये कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही.
क्लोजिंग ऑक्शन सेशन म्हणजे काय?
क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (CAS) हा बाजार बंद होण्यापूर्वीचा विशेष व्यवहार कालावधी असतो. या टप्प्यात गुंतवणूकदार खरेदी किंवा विक्रीचे आदेश देतात आणि त्याच्या आधारे संबंधित शेअरचा एक पारदर्शक व न्याय्य क्लोजिंग भाव निश्चित केला जातो.
या व्यवस्थेमुळे कॅश आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज बाजारातील शेवटच्या व्यवहारात अधिक सुसंगती राहील तसेच किंमत निर्धारणाची गुणवत्ता सुधारेल.
VWAP च्या आधारे क्लोजिंग प्राइस
डेरिव्हेटिव्ह्ज करारांच्या क्लोजिंग प्राइसची गणना करण्याची पद्धत बदललेली नाही. मात्र आता क्लोजिंग प्राइससाठी वापरली जाणारी VWAP विंडो दुपारी 3.10 ते 3.40 या कालावधीत झालेल्या व्यवहारांवर आधारित असेल.
VWAP म्हणजे Volume Weighted Average Price. म्हणजेच एखाद्या शेअरची किंमत आणि त्या किंमतीवर झालेल्या व्यवहाराचे प्रमाण या दोन्हींचा विचार करून काढलेला सरासरी व्यवहारभाव.
स्टॉक फ्युचर्सच्या प्राइस रेंजमध्ये बदल झाल्यास सूचना
क्लोजिंग ऑक्शन सुरू झाल्यानंतर स्टॉक फ्युचर्सच्या ऑपरेटिंग प्राइस रेंजमध्ये बदल झाल्यास NSE त्याची स्वतंत्र सूचना प्रसारित करेल. सुधारित किंमत मर्यादेबाहेर असलेले प्रलंबित ऑर्डर्स विद्यमान नियमानुसार आपोआप रद्द होतील.
ब्रोकर्सना आधीच तयारी करण्याच्या सूचना
NSE ने सांगितले की आगामी मॉक ट्रेडिंग सेशनमध्ये या नव्या प्रणालीची चाचणी घेण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली जाईल. सर्व ब्रोकर्सनी प्रत्यक्ष अंमलबजावणीपूर्वी आपल्या ट्रेडिंग प्रणालीतील संबंधित कॉन्ट्रॅक्ट फाइल्स अद्ययावत करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
SEBI च्या टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणीच्या योजनेचा भाग
SEBI ने 16 जानेवारी रोजी जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार क्लोजिंग ऑक्शन सेशनची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने केली जाणार आहे. सुरुवातीला केवळ ज्या शेअर्समध्ये डेरिव्हेटिव्ह्ज करार उपलब्ध आहेत, त्यांच्यासाठीच क्लोजिंग प्राइस CAS द्वारे निश्चित केला जाईल. इतर शेअर्ससाठी सध्याची VWAP आधारित पद्धत कायम राहील.
क्लोजिंग ऑक्शनचे वेळापत्रक
दर ट्रेडिंग दिवशी क्लोजिंग ऑक्शन सेशन दुपारी 3.15 ते 3.35 या कालावधीत होईल.
- 3.15 ते 3.20: कंटिन्युअस ट्रेडिंगमधून क्लोजिंग ऑक्शनमध्ये संक्रमण आणि रेफरन्स प्राइस निश्चिती.
- 3.20 ते 3.25: मार्केट आणि लिमिट दोन्ही प्रकारचे ऑर्डर्स स्वीकारले जातील.
- 3.25 ते 3.30: फक्त लिमिट ऑर्डर्स स्वीकारले जातील. मार्केट ऑर्डर्समध्ये बदल किंवा रद्द करण्यास परवानगी नसेल. ऑर्डर एन्ट्री 3.28 ते 3.30 या दरम्यान कोणत्याही क्षणी बंद होऊ शकते.
या बदलामुळे शेवटच्या व्यवहारातील किंमत निर्धारण अधिक विश्वासार्ह होण्यास मदत होईल. कॅश आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज बाजारातील समन्वय वाढेल, किंमत शोध प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम बनेल आणि भारतीय शेअर बाजाराची कार्यपद्धती आंतरराष्ट्रीय मानकांच्या अधिक जवळ जाण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
