भारत आणि मालदीव यांच्यातील डिजिटल आर्थिक सहकार्याला मोठी चालना मिळाली आहे. मालदीवच्या Favara या इन्स्टंट पेमेंट प्रणालीला भारताच्या UPI शी जोडण्यात आले असून, आता मालदीवमधील ग्राहक मोबाइल बँकिंगच्या माध्यमातून भारतीय UPI सक्षम बँक खात्यांमध्ये तात्काळ पैसे पाठवू शकणार आहेत. या व्यवहारात रक्कम मालदीवी रुफिया म्हणजे MVR मध्ये पाठवली जाईल आणि भारतातील लाभार्थ्याच्या खात्यात भारतीय रुपयांमध्ये म्हणजे INR मध्ये जमा होईल.
मालदीवच्या Maldives Monetary Authority म्हणजेच MMA ने 30 जुलै रोजी Favara आणि भारताच्या Unified Payments Interface म्हणजे UPI यांच्यातील एकत्रीकरण प्रत्यक्ष कार्यान्वित झाल्याची घोषणा केली. सीमापार डिजिटल व्यवहारांच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
पहिल्या टप्प्यात ही सुविधा Bank of Maldives Plc आणि Maldives Islamic Bank Plc या दोन वित्तीय संस्थांच्या ग्राहकांसाठी उपलब्ध करण्यात आली आहे. या बँकांचे ग्राहक आपल्या मोबाइल बँकिंग अॅपद्वारे Favara प्रणालीचा वापर करून भारतात पैसे पाठवू शकतील.
कोणत्या व्यवहारांसाठी सुविधा उपलब्ध?
सुरुवातीच्या टप्प्यात या सेवेचा वापर प्रामुख्याने कुटुंबाच्या देखभालीसाठी पाठवल्या जाणाऱ्या रकमेच्या व्यवहारांसाठी केला जाणार आहे. यामध्ये परदेशी आवक आणि जावक रेमिटन्सचा समावेश आहे. त्याचबरोबर परकीय चलनविषयक नियमांनुसार परवानगी असलेल्या भेटवस्तू संबंधित रेमिटन्ससाठीही ही सुविधा वापरता येणार आहे.
या प्रक्रियेमुळे भारतात पैसे पाठवण्यासाठी पारंपरिक सीमापार हस्तांतरण पद्धतींवर अवलंबून राहण्याची गरज कमी होऊ शकते. मोबाइल बँकिंगच्या माध्यमातून व्यवहार सुरू करता येणार असल्याने डिजिटल पेमेंटचा अनुभव अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे.
RBI आणि NPCI च्या सहकार्याने डिजिटल पेमेंट कॉरिडॉर
Favara आणि UPI यांच्यातील ही जोडणी Maldives Monetary Authority, Reserve Bank of India म्हणजे RBI, NPCI International Payments Limited म्हणजे NIPL तसेच दोन्ही देशांतील सहभागी वित्तीय संस्था आणि इतर भागीदारांच्या सहकार्याने विकसित करण्यात आली आहे.
या प्रकल्पासाठी NIPL आणि MMA यांच्यात जुलै 2025 मध्ये करार झाला होता. त्यानंतर चाचणी, प्रमाणन, संस्थांची जोडणी आणि प्रत्यक्ष व्यवहारांची पडताळणी या प्रक्रियेतून हा प्रकल्प पुढे नेण्यात आला. विशेष म्हणजे, या सर्व प्रक्रियेला गती देत केवळ 10 दिवसांच्या कालावधीत प्रणाली पूर्णपणे कार्यान्वित करण्यात आली.
पुढील टप्प्यात QR कोड पेमेंटची सुविधा
सध्या ही सेवा व्यक्ती ते व्यक्ती म्हणजे P2P व्यवहारांपुरती मर्यादित आहे. मात्र पुढील टप्प्यांमध्ये या सहकार्याचा विस्तार करण्याची तयारी आहे.
यामध्ये QR कोड आधारित व्यापारी पेमेंट आणि इतर डिजिटल पेमेंट सेवा समाविष्ट केल्या जाण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे भारत आणि मालदीवमधील डिजिटल व्यवहार केवळ रेमिटन्सपुरते मर्यादित न राहता दैनंदिन खरेदी आणि व्यापारी व्यवहारांपर्यंत विस्तारू शकतात.
UPI चा आंतरराष्ट्रीय विस्तार
या करारामुळे भारताच्या UPI परिसंस्थेची आंतरराष्ट्रीय पोहोच आणखी वाढली आहे. भारतीय प्रवाशांसाठी UPI सध्या कंबोडिया, सिंगापूर, संयुक्त अरब अमिराती, फ्रान्स, मॉरिशस, नेपाळ, भूतान, कतार आणि श्रीलंका या नऊ देशांमध्ये स्वीकारले जाते.
मालदीवसोबत Favara आणि UPI यांचे एकत्रीकरण झाल्याने भारताच्या डिजिटल पेमेंट पायाभूत सुविधेचा आंतरराष्ट्रीय वापर वाढवण्याच्या प्रयत्नांना आणखी बळ मिळाले आहे.
