होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणावामुळे LPG पुरवठ्यावर आलेल्या दबावानंतर भारताने आयातीचे स्रोत वेगाने बदलण्यास सुरुवात केली आहे. इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन अर्थात IOC 2027 पासून अल्जेरियाच्या सरकारी ऊर्जा कंपनी Sonatrach कडून दरमहा 45,000 ते 55,000 टन LPG आयात करण्याच्या कराराच्या तयारीत आहे. त्याचबरोबर अमेरिकेकडूनही LPG खरेदी मोठ्या प्रमाणात वाढवण्याची भारताची योजना आहे.
अल्जेरियाकडून दरमहा 55 हजार टन LPG
भारतातील स्वयंपाकाच्या गॅसचा पुरवठा अधिक सुरक्षित करण्याच्या उद्देशाने IOC आणि अल्जेरियाची सरकारी ऊर्जा कंपनी Sonatrach यांच्यात प्रस्तावित करार होणार आहे. या करारानुसार IOC दरमहा 45,000 ते 55,000 मेट्रिक टन LPG घेणार आहे. प्रत्येक जहाजामध्ये प्रोपेन आणि ब्युटेनचे मिश्रण असेल. भारतात घरगुती स्वयंपाकाच्या गॅसमध्ये या दोन्ही वायूंचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
या करारामुळे भारताच्या LPG आयातीमध्ये अल्जेरियाचे महत्त्व पुन्हा वाढणार आहे. IOC आणि Sonatrach यांच्यात यापूर्वीही दीर्घकालीन पुरवठा करार होता. मात्र नंतर IOC ने मध्यपूर्वेतील पुरवठादारांकडे आपला कल वाढवला होता.
आता परिस्थिती बदलली आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीला होर्मुझ सामुद्रधुनीतून ऊर्जा वाहतुकीवर आलेल्या अडथळ्यांचा भारताच्या LPG पुरवठ्यावर परिणाम झाला. परिणामी काही काळ LPG पुरवठ्यावर निर्बंध आणण्याची वेळ आली. त्यामुळे भारतासाठी आयातीचे स्रोत अधिक व्यापक करणे हा आता ऊर्जा सुरक्षेचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे.
अल्जेरियाचा LPG सौदी किमतीपेक्षा स्वस्त
अल्जेरियातून मिळणाऱ्या LPG ची किंमत Saudi Aramco च्या Contract Price पेक्षा कमी असल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे. प्रस्तावित करार Free on Board अर्थात FOB पद्धतीवर आधारित असेल. या पद्धतीमध्ये माल जहाजावर चढवल्यानंतर त्याची जबाबदारी खरेदीदाराकडे जाते.
भारताने जूनमध्ये अल्जेरियातून LPG आयात पुन्हा सुरू केली होती. प्राथमिक LSEG व्यापार प्रवाहाच्या आकडेवारीनुसार ऑगस्टमध्ये सुमारे 1.10 लाख टन LPG भारतात येण्याची शक्यता आहे.
यामुळे अल्जेरिया भारतासाठी केवळ पर्यायी पुरवठादार न राहता भविष्यातील LPG पुरवठा साखळीतील महत्त्वाचा भाग बनू शकतो.
अमेरिकेकडूनही LPG आयात वाढणार
भारताचा LPG पुरवठा सुरक्षित करण्याची रणनीती केवळ अल्जेरियापुरती मर्यादित नाही. अमेरिकेकडून LPG आयात मोठ्या प्रमाणात वाढवण्याची तयारीही भारत करत आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार 2027 मध्ये भारत आपल्या एकूण LPG आयातीपैकी तब्बल 25 टक्क्यांपर्यंत हिस्सा अमेरिकेकडून घेऊ शकतो. IOC, Hindustan Petroleum Corporation आणि Bharat Petroleum Corporation या तीन सरकारी तेल कंपन्या अमेरिकेतून LPG आयातीसाठी संयुक्त निविदा काढण्याची शक्यता आहे.
याचा थेट अर्थ असा की भारत LPG पुरवठ्यासाठी पारंपरिक मध्यपूर्व बाजारावर असलेले अवलंबित्व कमी करण्याच्या दिशेने ठोस पावले उचलत आहे.
LPG आयात 28 टक्क्यांनी घटली
मध्यपूर्वेतील पुरवठ्यात झालेल्या घटनेचा परिणाम भारताच्या LPG वापरावर आणि आयातीवर झाला. 2026 च्या पहिल्या सहामाहीत भारतातील LPG वापर सुमारे 1.47 कोटी टनांवर आला. त्याच काळात LPG आयात सुमारे 28 टक्क्यांनी घटून जवळपास 75 लाख टनांवर आली.
मात्र देशातील LPG ची मागणी पुन्हा वाढण्याची अपेक्षा आहे. घरगुती वापरासोबतच व्यावसायिक आणि औद्योगिक मागणीही सुधारत असल्याने आगामी काळात आयातीची गरज वाढू शकते.
होर्मुझवरील जोखीम कमी करण्याचा प्रयत्न
भारताच्या LPG आयातीमध्ये मध्यपूर्वेचा मोठा वाटा आहे. त्यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील कोणत्याही प्रकारचा संघर्ष, वाहतूक अडथळा किंवा ऊर्जा पुरवठ्यातील व्यत्यय भारतासाठी थेट जोखीम निर्माण करू शकतो.
अल्जेरिया आणि अमेरिका यांच्याकडून वाढणारी खरेदी ही त्यामुळे केवळ व्यावसायिक निर्णय नसून ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची आहे. पुरवठ्याचे स्रोत वाढल्यामुळे एखाद्या एका भौगोलिक क्षेत्रातील संकटाचा देशाच्या LPG उपलब्धतेवर होणारा परिणाम कमी होऊ शकतो.
भारतासाठी पुढील काळात किंमत, वाहतूक खर्च आणि पुरवठ्याची स्थिरता या तीनही घटकांचा समतोल साधणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. अल्जेरियातून मिळणारा तुलनेने स्वस्त LPG आणि अमेरिकेतील मोठ्या प्रमाणातील उपलब्धता यामुळे IOC तसेच इतर सरकारी तेल कंपन्यांना अधिक व्यापक पुरवठा पर्याय मिळू शकतात.
