महसूल गुप्तचर संचालनालयाने (DRI) – Directorate of Revenue Intelligence महाराष्ट्रातील बेकायदा औषधनिर्मिती आणि आंतरराष्ट्रीय तस्करीच्या नेटवर्कचा पर्दाफाश केला आहे. मुंबई एअर कार्गो कॉम्प्लेक्समध्ये नायजेरियाला पाठवण्यात येणाऱ्या मालातून ट्रामाडोल हायड्रोक्लोराइडच्या 1 लाख आणि टॅपेंटाडोलच्या 1 लाख गोळ्या जप्त करण्यात आल्या. या कारवाईत अंबरनाथमधील गुप्त उत्पादन केंद्र, यंत्रसामग्री आणि कच्चा माल उघडकीस आला असून तीन प्रमुख आरोपींना अटक करण्यात आली आहे.
नायजेरियाला जाणाऱ्या निर्यात मालातून औषधांचा साठा
DRIने 2 ऑगस्ट 2026 रोजी मिळालेल्या गुप्त माहितीनुसार मुंबई एअर कार्गो कॉम्प्लेक्समध्ये एका निर्यात मालाची तपासणी केली. हा माल नायजेरियाला पाठवण्यात येणार होता आणि कागदपत्रांमध्ये त्यामध्ये 300 मिलीग्रॅमच्या Pregabalin कॅप्सूल असल्याचे नमूद करण्यात आले होते.
मात्र सविस्तर तपासणीत या मालामध्ये लपवून ठेवलेल्या 1 लाख Tramadol Hydrochlorideच्या 250 मिलीग्रॅमच्या गोळ्या आढळल्या. या गोळ्यांचे वजन सुमारे 25 किलो होते. त्याचबरोबर 1 लाख Tapentadolच्या 200 मिलीग्रॅमच्या गोळ्या, सुमारे 20 किलो वजनाच्या, जप्त करण्यात आल्या.
अंबरनाथमध्ये होत होते गोळ्यांचे गुप्त उत्पादन
या प्रकरणाचा तपास पुढे गेल्यानंतर DRIला महाराष्ट्रातील अंबरनाथ येथे या गोळ्यांच्या बेकायदा निर्मितीचे केंद्र असल्याचे आढळले. तेथे तयार करण्यात आलेल्या ट्रामाडोलच्या गोळ्या साध्या कार्टनमध्ये पॅक केल्या जात होत्या, जेणेकरून त्यांची खरी ओळख लपवता येईल.
यानंतर हा माल मुंबई एअर कार्गो कॉम्प्लेक्सजवळील एका गोदामात नेला जात होता. तेथे गोळ्या पुन्हा पांढऱ्या गोणपाटाच्या पिशव्यांमध्ये भरून नायजेरियाला बेकायदा निर्यातीसाठी तयार केल्या जात होत्या.
उत्पादन यंत्रसामग्री आणि कच्चा मालही जप्त
DRIने पुढील आठवडाभरात निर्यातदार, उत्पादक, पुरवठादार, वाहतूकदार आणि साठवणूक केंद्राशी संबंधित अनेक ठिकाणी छापे टाकले.
अंबरनाथमधील उत्पादन केंद्रावरील तपासणीत गोळ्या तयार करण्यासाठी वापरली जाणारी टॅबलेट कॉम्प्रेशन मशिनरी तसेच मानसोपचारविषयक औषधांच्या बेकायदा निर्मितीसाठी वापरला जाणारा मोठ्या प्रमाणातील कच्चा माल जप्त करण्यात आला.
या कारवाईनंतर नेटवर्कमधील तीन प्रमुख व्यक्तींना अटक करण्यात आली. यामध्ये IEC धारक निर्यातदार, पुरवठादार आणि समन्वयक म्हणून काम करणारी व्यक्ती तसेच ट्रामाडोलच्या गोळ्यांचा गुप्तपणे उत्पादन करणारा उत्पादक यांचा समावेश आहे.
ट्रामाडोल आणि टॅपेंटाडोलवर कडक नियंत्रण
Tramadol आणि Tapentadol ही दोन्ही औषधे प्रामुख्याने मध्यम ते तीव्र वेदनांच्या उपचारासाठी वैद्यकीय देखरेखीखाली वापरली जातात. मात्र त्यांच्या गैरवापराची आणि व्यसनाधीनतेची शक्यता असल्याने या औषधांवर कडक नियामक नियंत्रण आहे.
Tramadolला NDPS Act, 1985 अंतर्गत psychotropic substance म्हणून अधिसूचित करण्यात आले आहे. Tapentadol सध्या NDPS Actच्या Scheduleमध्ये समाविष्ट नसले तरी त्याचे उत्पादन आणि वितरण Drugs and Cosmetics Act तसेच संबंधित नियमांनुसार नियंत्रित केले जाते.
आंतरराष्ट्रीय तस्करीच्या नेटवर्कवर मोठा आघात
या कारवाईतून केवळ तयार औषधांचा साठाच जप्त झाला नाही, तर त्यामागील उत्पादन, साठवणूक, वाहतूक आणि निर्यातीची संपूर्ण साखळीही DRIच्या तपासात उघड झाली आहे.
अंबरनाथमधील गुप्त उत्पादन केंद्रापासून मुंबईतील गोदामापर्यंत आणि तेथून नायजेरियाला होणाऱ्या निर्यातीपर्यंत कार्यरत असलेल्या या नेटवर्कवर कारवाई करून DRIने बेकायदा औषधनिर्मिती आणि आंतरराष्ट्रीय तस्करीला मोठा धक्का दिला आहे.
DRIच्या या कारवाईत एकूण 2 लाख गोळ्या, उत्पादनासाठी वापरली जाणारी यंत्रसामग्री आणि कच्चा माल जप्त करण्यात आला असून तीन प्रमुख आरोपी अटकेत आहेत.
