देशातील मद्य उद्योगातील काही आघाडीच्या ब्रँड्सविरोधात भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने मोठी कारवाई केली आहे. रम आणि व्हिस्कीमध्ये बाहेरून फ्लेवर मिसळणे, उत्पादनाचे चुकीचे सादरीकरण करणे आणि वयाबाबत दिशाभूल करणारे दावे केल्याप्रकरणी अनेक उत्पादनांच्या विक्रीवर बंदी घालण्यात आली आहे.
भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने Old Monk, McDowell’s, Bagpiper, Antiquity Blue आणि Royal Challenge यांसारख्या लोकप्रिय मद्य ब्रँड्सच्या काही उत्पादनांविरोधात अंमलबजावणीची कारवाई सुरू केली आहे. तपासणी आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये विद्यमान अन्न सुरक्षा आणि लेबलिंग नियमांचे उल्लंघन झाल्याचे आढळल्याचा दावा नियामक संस्थेने केला आहे.
एफएसएसएआयच्या म्हणण्यानुसार, काही उत्पादक रममध्ये स्वतंत्रपणे “रम फ्लेवर” आणि व्हिस्कीमध्ये “व्हिस्की फ्लेवर” मिसळत होते. नियमानुसार या पेयांचा सुगंध आणि चव ही कच्चा माल, किण्वन प्रक्रिया, डिस्टिलेशन आणि मॅच्युरेशनमधून नैसर्गिकरित्या विकसित होणे अपेक्षित आहे.
मात्र काही उत्पादनांमध्ये मुख्यत्वे न्यूट्रल अल्कोहोल किंवा एक्स्ट्रा न्यूट्रल अल्कोहोलचा वापर करून नंतर कृत्रिम किंवा निसर्गसदृश फ्लेवर मिसळण्यात आल्याचे एफएसएसएआयने म्हटले आहे. त्यामुळे अशा उत्पादनांना “रम” किंवा “व्हिस्की” म्हणून विकण्याऐवजी “Rum Flavoured Spirit” किंवा “Whisky Flavoured Spirit” असे स्पष्ट लेबल लावणे आवश्यक असल्याचे प्राधिकरणाने स्पष्ट केले.
ग्राहकांची दिशाभूल होत असल्याचा आरोप
एफएसएसएआयने म्हटले की, अशा प्रकारे बाहेरून फ्लेवर मिसळून मूळ उत्पादनाची चव आणि सुगंध तयार केल्यामुळे ग्राहकांची दिशाभूल होते. प्रयोगशाळेच्या अहवालात अशा अनेक नमुन्यांना “सब स्टँडर्ड” म्हणून नमूद करण्यात आले असून, उत्पादनाच्या खऱ्या स्वरूपाची माहिती पॅकच्या समोरील बाजूस न देणे हे Food Safety and Standards (Labelling and Display) Regulations, 2020 चे उल्लंघन असल्याचे सांगण्यात आले.
Old Monkच्या ‘7 Years Old Blended’ दाव्यावरही आक्षेप
एफएसएसएआयने Old Monk XXX Rum च्या “7 Years Old Blended” या दाव्यावरही आक्षेप घेतला आहे. तपासात संबंधित उत्पादनामध्ये बहुतांश प्रमाणात न मॅच्युअर केलेला न्यूट्रल स्पिरिट वापरण्यात आल्याचे, तर सात वर्षे परिपक्व झालेल्या रम स्पिरिटचे प्रमाण 5 टक्क्यांपेक्षाही कमी असल्याचे आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
नियमानुसार मिश्रित मद्यामधील वयोदावा हा सर्वात कमी वयाच्या स्पिरिटनुसार असावा. त्यामुळे हा दावा विद्यमान नियमांच्या विरोधात असल्याचे एफएसएसएआयने म्हटले आहे.
या उत्पादनांवर विक्रीबंदी
प्रयोगशाळेतील निष्कर्षांच्या आधारे एफएसएसएआयने काही विशिष्ट उत्पादनांच्या विक्रीवर बंदी घातली आहे. यात Mohan Rocky Springwater चे Old Monk चे काही प्रकार, United Spirits चे McDowell’s No. 1 Rum, Antiquity Blue Whisky आणि Royal Challenge Whisky, Inbrew Beverages चे Bagpiper Deluxe Whisky व Old Cask Deluxe XXX Rum तसेच Associated Alcohol & Breweries चे Central Province Whisky आणि McDowell’s No. 1 Celebration Matured XXX Rum यांचा समावेश आहे.
याशिवाय गोव्यातील Mandexi Distilleries & Breweries येथे तपासणी करण्यात आली असून महाराष्ट्रातील आणखी सहा उत्पादकांना नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत. पुढील कारवाई सुरू असल्याचे एफएसएसएआयने स्पष्ट केले.
सर्व मद्य उत्पादकांविरोधात कारवाई नाही
एफएसएसएआयने स्पष्ट केले की, कॉफी किंवा व्हॅनिला यांसारख्या कायदेशीररीत्या परवानगी असलेल्या फ्लेवरिंगवर बंदी घालण्यात आलेली नाही. आक्षेप हा रममध्ये रम फ्लेवर किंवा व्हिस्कीमध्ये व्हिस्की फ्लेवर मिसळण्यास आहे, कारण अशा फ्लेवरचा कोणताही वैध तांत्रिक उद्देश नसून त्यामुळे उत्पादनाच्या मूळ स्वरूपाचे चुकीचे सादरीकरण होते.
प्राधिकरणाने हेही स्पष्ट केले की, ही कारवाई संपूर्ण मद्य उद्योगाविरोधात नसून अनेक उत्पादक अद्याप सर्व नियमांचे पालन करून दर्जेदार उत्पादने तयार करत आहेत.
एफएसएसएआयची ही कारवाई मद्य उद्योगासाठी लेबलिंग, उत्पादन प्रक्रिया आणि गुणवत्ता मानकांबाबत अधिक कठोर नियामक दृष्टिकोनाचे संकेत मानली जात आहे. यामुळे कंपन्यांना उत्पादनांचे लेबल, विपणन दावे आणि उत्पादन प्रक्रिया नव्याने तपासावी लागू शकते. भविष्यात गुणवत्ता नियंत्रण आणि नियामक अनुपालनाला उद्योगात अधिक महत्त्व मिळण्याची शक्यता आहे.
